Ngành chỉnh nha (Orthodontics) đương đại được xây dựng dựa trên nền tảng của Sinh cơ học (Biomechanics) - nghệ thuật và khoa học của việc áp dụng các lực kéo, đẩy có kiểm soát lên răng để làm dịch chuyển chúng bên trong không gian của xương hàm. Khi một lực cơ học từ mắc cài hay khay niềng tác động lên thân răng, lực này sẽ truyền xuống chân răng và nén màng dây chằng nha chu vào thành xương ổ răng. Tại vùng bị nén, hệ thống vi mạch máu bị ép lại, gây thiếu máu cục bộ (Ischemia), từ đó kích hoạt các Hủy cốt bào (Osteoclasts) dọn dẹp xương để răng di chuyển. Phía đối diện, màng dây chằng bị kéo giãn, kích thích các Tạo cốt bào (Osteoblasts) đắp thêm xương mới để giữ vững răng. Quá trình di chuyển răng là một bản giao hưởng hoàn hảo của sự tái cấu trúc xương (Bone remodeling) liên tục. Tuy nhiên, bản giao hưởng này chỉ được phép vang lên trên một nền tảng nha chu hoàn toàn khỏe mạnh.

Sự can thiệp lực cơ học vào một hệ thống mô đang bị viêm nhiễm là một điều tối kỵ, một ranh giới tử thần mà bất kỳ bác sĩ chỉnh nha chuyên nghiệp nào cũng không được phép bước qua. Khi một bệnh nhân đang mắc Viêm lợi, các mạch máu tại nướu và màng nha chu vốn đã bị giãn nở và ứ đọng các hóa chất trung gian gây viêm. Nếu chúng ta nhắm mắt gắn mắc cài và kích hoạt dây cung, lực nén cơ học cộng hưởng với phản ứng viêm nhiễm hóa học sẽ tạo ra một hiện tượng tàn khốc mang tên "Synergistic bone loss" (Sự tiêu xương hiệp đồng). Thay vì di chuyển một cách có kiểm soát, sự kích hoạt ồ ạt quá mức của các hủy cốt bào sẽ làm tan chảy xương ổ răng với tốc độ nhanh gấp hàng chục lần so với bình thường.

Tình hình sẽ biến thành một thảm họa y khoa không thể vãn hồi nếu việc niềng răng được tiến hành trên một bệnh nhân đang bị Viêm quanh răng hoạt động (Active Periodontitis). Ở giai đoạn này, cấu trúc xương nâng đỡ xung quanh chân răng vốn đã bị vi khuẩn gặm nhấm và giảm chiều cao đáng kể, làm thay đổi Tâm cản trở (Center of Resistance) của chiếc răng. Khi bị mất đi phần xương cổ răng cứng chắc, tâm cản trở sẽ dịch chuyển sâu xuống phía chóp chân răng. Hệ quả cơ học là khi bác sĩ dùng một véc-tơ lực ngang để kéo răng đóng khoảng, chiếc răng sẽ không dịch chuyển tịnh tiến (Bodily movement), mà nó sẽ bị nghiêng ngả như một thân cây mục rễ (Tipping movement). Lực tác động lệch tâm này tạo ra các điểm tỳ đè sang chấn khớp cắn (Occlusal trauma), cắt đứt toàn bộ nguồn cung cấp máu cho tủy răng, gây chết tủy và tiêu ngót chân răng nghiêm trọng (Severe Root Resorption).

Chính vì vậy, trong y văn nha khoa quốc tế, có một đạo luật bất thành văn mang tính sống còn: "Perio before Ortho" – Điều trị nha chu phải luôn đi trước và đi đôi với chỉnh nha. Bệnh nhân bắt buộc phải trải qua một phác đồ can thiệp làm sạch sâu dưới nướu (SRP), loại bỏ hoàn toàn tình trạng Viêm nướu và làm nông các túi mủ viêm trước khi được phép dán bất kỳ một chiếc mắc cài nào. Trong suốt quá trình niềng kéo dài từ 2 đến 3 năm, hệ thống khí cụ kim loại chằng chịt tạo ra vô số góc khuất để màng sinh học vi khuẩn trú ngụ, khiến nguy cơ bùng phát viêm nha chu tăng cao đột biến. Do đó, bác sĩ chỉnh nha và bác sĩ nha chu phải phối hợp chặt chẽ, theo dõi chỉ số chảy máu nướu (BOP) định kỳ mỗi 4 tuần. Nếu phát hiện thấy xương ổ răng có dấu hiệu sụt lún và viêm cấp tính bùng phát, mọi hoạt động kéo răng bắt buộc phải dừng lại, tháo bỏ dây cung thụ động để cứu lấy chiếc răng trước khi nó rụng vĩnh viễn khỏi cung hàm trong sự bất lực của cả bệnh nhân và bác sĩ.