Xuyên suốt dòng chảy của Lịch sử Tư tưởng (Intellectual History), các học giả và triết gia Á Đông luôn bị ám ảnh bởi việc đi tìm một biểu tượng vật lý có thể bao hàm trọn vẹn sự tu dưỡng đạo đức và bản lĩnh tâm lý của một người "Quân Tử" (Junzi). Và họ đã tìm thấy nó trong hệ thực vật học. Cùng với Tùng, Cúc, Mai, Bộ trúc trong tiếng trung (竹) đã vượt ra khỏi ranh giới của một từ vựng sinh học để trở thành một hệ tư tưởng mãnh liệt, một bản tóm tắt hoàn hảo của Triết học Đạo giáo (Taoism) và Tâm lý học Khắc kỷ (Stoicism) phiên bản phương Đông.

Đặc tính sinh học vĩ đại nhất của cây trúc được các nhà triết học khai thác triệt để chính là kết cấu "Trung không" (Rỗng ở giữa). Trong triết lý của Lão Tử, "Hữu chi dĩ vi lợi, vô chi dĩ vi dụng" (Cái Có mang lại sự thuận tiện, nhưng chính cái Không mới mang lại tác dụng thực sự). Việc cây trúc rỗng ruột được mã hóa thành khái niệm "Hư tâm" (虚心) – sự khiêm tốn tột độ, buông bỏ cái tôi (Ego-death) và xóa sạch những định kiến cá nhân để sẵn sàng tiếp thu những luồng tri thức mới của vũ trụ. Một bộ não đặc đặc những kiêu ngạo sẽ không thể học thêm được gì, nhưng một tâm trí "rỗng như ống trúc" lại có dung lượng chứa đựng vô hạn.

Bên cạnh sự khiêm tốn tột bậc, trúc còn là biểu tượng của Sức bật Tâm lý (Psychological Resilience). Cấu trúc các đốt trúc (Tiết - 节) nối tiếp nhau tạo ra sự phân tán lực tuyệt vời. Trước những cơn bão lớn, những cây cổ thụ to lớn có thể bị bật gốc vì tính cứng nhắc (Rigidity) của chúng. Nhưng cây trúc sẽ uốn cong rạp sát mặt đất, chịu đựng mọi sức ép tàn khốc nhất mà tuyệt đối không bao giờ bị gãy nát vỡ vụn. Ngay khi giông bão qua đi, nó sẽ lập tức bật thẳng dậy, khôi phục lại quỹ đạo sống ban đầu. Thuộc tính vật lý này được các nhà Nho học gán cho khái niệm "Tiết tháo" (Khí tiết - 气节) – sự kiên định, dẻo dai, không thể bị mua chuộc hay bẻ gãy trước cường quyền ác bá.

Sự thâm thúy của chữ Hán nằm ở chỗ, nó đưa toàn bộ hệ thống triết học hàn lâm này vào các giao tiếp đời thường. Hãy nhìn chữ "Đáp" (答 - Dá - Trả lời, đáp lại). Chữ này gồm bộ Trúc (⺮) ở trên và chữ Hợp (合 - Phù hợp) ở dưới. Trong thời cổ đại, khi ký kết hợp đồng hoặc lời hứa, người ta chia một thẻ tre làm hai nửa, mỗi người giữ một nửa. Khi cần xác nhận (trả lời), họ ghép hai nửa thẻ tre lại, nếu khớp (Hợp) thì đó là sự thật. Dùng bộ Trúc để cấu thành chữ Trả Lời, người xưa gửi gắm một thông điệp đạo đức nặng ngàn cân: Đã mở miệng nói, đã hứa hẹn, thì lời nói đó phải thẳng thắn, ngay thẳng và có sự kết nối hoàn hảo như những lóng trúc ghép lại với nhau. Học bộ Trúc, thực chất là học cách tu tâm dưỡng tính để đối diện với mọi giông bão của cuộc đời.

Tham khảo: https://liteducation.vn/bo-truc-trong-tieng-trung/