Trong lộ trình chăm sóc răng miệng cho trẻ theo từng độ tuổi, có một phân khu cực kỳ đặc thù mà sách vở thông thường ít khi nhắc đến: Giai đoạn trẻ chập chững tập đi (Toddler - từ 1 đến 3 tuổi). Ở độ tuổi này, các kỹ năng vận động thô (đứng, chạy, nhảy) của trẻ đang trong quá trình hoàn thiện nhưng lại chưa kiểm soát được thăng bằng, trong khi trí tò mò lại thôi thúc chúng khám phá mọi ngóc ngách. Hậu quả tất yếu là những cú ngã sấp mặt, va đập trực tiếp vùng hàm mặt vào cạnh bàn, bậc thềm hay nền gạch cứng. Chấn thương nha khoa (Dental Trauma) ở trẻ nhỏ là một tình trạng cấp cứu y tế, đòi hỏi phụ huynh phải có kiến thức xử lý sắc bén trong "60 phút kim cương" đầu tiên để cứu vãn phần mầm răng vĩnh viễn nằm sâu bên trong xương hàm.

Khi trẻ vấp ngã đập miệng, tổn thương phổ biến nhất đối với hệ thống răng cửa sữa là Răng bị lún sây sát (Intrusion), Răng bị lệch vị trí (Luxation), hoặc nghiêm trọng nhất là Răng bị văng hoàn toàn ra khỏi huyệt ổ răng (Avulsion). Nhiều cha mẹ khi thấy con chảy máu miệng đầm đìa thường hoảng loạn, bế xốc con lên khóc lóc hoặc lấy bông băngịt chặt mà không kiểm tra tổn thương thực thể. Phản ứng sai lầm này đánh mất đi thời gian vàng để cấp cứu sinh lý học tủy răng.

Trường hợp đầu tiên: Răng bị lún sâu vào trong nướu (chỉ còn thấy một phần nhỏ thân răng). Rất nhiều phụ huynh nhầm tưởng rằng răng con mình đã bị gãy rụng. Tuy nhiên, lực va đập đã đóng chiếc răng cửa sữa lùi ngược vào sâu trong xương ổ. Tuyệt đối KHÔNG cố dùng tay kéo hoặc móc chiếc răng ra. Lực kéo thô bạo sẽ làm đứt phăng dây chằng nha chu (PDL) đang bị tổn thương và cày nát mầm răng vĩnh viễn nằm ngay phía trên chân răng sữa. Việc cần làm là cầm máu bằng gạc sạch và đưa trẻ đến nha khoa nhi. Bác sĩ sẽ chụp phim X-quang để đánh giá hướng lún. Nếu răng sữa không đâm vào mầm răng vĩnh viễn, nó sẽ được để tự mọc lại (re-eruption) trong vòng 2-6 tháng. Nếu nó đâm chệch hướng làm hỏng mầm vĩnh viễn, bác sĩ bắt buộc phải nhổ bỏ khẩn cấp.

Trường hợp thứ hai: Răng rơi hẳn ra ngoài (Avulsion). Đây là lúc "60 phút kim cương" phát huy tác dụng. Ngay lập tức tìm chiếc răng bị văng ra. Tuyệt đối KHÔNG cầm vào phần chân răng (vì sẽ giết chết các tế bào dây chằng nha chu đang bám trên đó), chỉ được cầm vào phần thân răng màu trắng. KHÔNG rửa răng bằng xà phòng, không chà xát, không ngâm vào nước lọc hay cồn. Nước lọc có tính nhược trương sẽ làm tế bào chân răng hút nước và nổ tung. Môi trường bảo quản hoàn hảo nhất để giữ sống tế bào là Sữa tươi không đường ướp lạnh, hoặc Nước muối sinh lý, hoặc ngậm ngay dưới lưỡi của chính người mẹ (nhờ enzyme nước bọt). Hãy bỏ chiếc răng vào ly sữa và đưa bé lao ngay tới phòng khám nha khoa gần nhất trong vòng dưới 1 giờ.

Nếu kịp thời gian, bác sĩ sẽ thực hiện thủ thuật cắm lại răng (Replantation) vào đúng huyệt ổ răng và nẹp cố định (Splinting) bằng sợi thủy tinh. Các tế bào dây chằng nha chu nếu còn sống sẽ nhanh chóng bám dính lại vào xương ổ, cứu sống chiếc răng, đảm bảo trẻ vẫn giữ được chức năng nhai và thẩm mỹ cho đến khi thay răng vĩnh viễn. Kiến thức chấn thương học chính là tấm khiên vững chắc nhất bảo vệ nụ cười của trẻ trong độ tuổi tò mò nhất của cuộc đời.

Tham khảo: https://nhakhoacamtubshung.vn/suc-khoe-rang-mieng/cham-soc-rang-mieng-cho-tre-em-theo-tung-do-tuoi/